انواع عایق صوتی و آکوستیک در ساختمان

انتقال صدا از دیوار، سقف یا کف یکی از مشکلات رایج در ساختمان‌ها است و در بسیاری از موارد، تنها افزایش ضخامت اجزای ساختمانی نمی‌تواند این مشکل را برطرف کند. برای کنترل صدا باید مسیر انتقال آن شناسایی شده و متناسب با شرایط ساختمان، از عایق صوتی و آکوستیک مناسب استفاده شود.

عایق‌های صوتی می‌توانند میزان ورود یا انتقال صداهای مزاحم را در فضاهای مسکونی، اداری و تجاری کاهش دهند و در بخش‌هایی مانند دیوار، کف، سقف و تأسیسات ساختمان مورد استفاده قرار گیرند. استفاده از این عایق‌ها، به‌ویژه در پروژه‌هایی که با روش‌های نوین ساخت اجرا می‌شوند، می‌تواند از همان مرحله طراحی و اجرا برای کنترل بهتر انتقال صدا در نظر گرفته شود.

عملکرد عایق صوتی به عواملی مانند جنس، ساختار، ضخامت، تراکم و نحوه اجرای آن بستگی دارد و هر نوع عایق می‌تواند کاربرد متفاوتی در بخش‌های مختلف ساختمان داشته باشد. در ادامه، انواع عایق صوتی و آکوستیک، شیوه استفاده از آن‌ها در بنا و مزایا و محدودیت‌های هر یک را بررسی می‌کنیم.

 

عایق صوتی چیست ؟

 

عایق صوتی به مواد، مصالح یا سیستم‌هایی گفته می‌شود که برای کاهش انتقال و کنترل صداهای ناخواسته مورد استفاده قرار می‌گیرند. این عایق‌ها با جذب بخشی از انرژی صوتی یا محدود کردن عبور امواج صدا، میزان انتقال صوت میان فضاهای مختلف را کاهش می‌دهند و به بهبود شرایط آکوستیکی محیط کمک می‌کنند. میزان عملکرد عایق صوتی نیز به ویژگی‌هایی مانند جنس، ساختار، ضخامت و تراکم آن بستگی دارد.

 

انواع عایق صوتی و آکوستیک

 

عملکرد هر عایق به عواملی مانند چگالی، ضخامت، تخلخل، ساختار داخلی و نحوه اجرای آن بستگی دارد. برای مثال، در مواد متخلخل و سلول‌باز، ساختار داخلی می‌تواند در جذب امواج صوتی مؤثر باشد؛ در حالی که برای کاهش انتقال صدا، ویژگی‌های عایق و ساختار کلی دیوار، کف یا سقف اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. بنابراین انتخاب عایق مناسب باید با توجه به نوع صدا، محل اجرا و عملکرد مورد انتظار انجام شود. در ادامه، مهم‌ترین انواع عایق صوتی و آکوستیک مورد استفاده در ساختمان را بررسی می‌کنیم.

 

 

پشم سنگ

 این عایق صوتی و حرارتی دارای نقاط قوت بسیاری از جمله خاصیت ضد آلرژی، وزن سبک، عدم رسانایی، ماندگاری بالا و … می‌باشد.

در تولید این نوع عایق صوتی و آکوستیک از هیچ گونه مواد شیمیایی استفاده نمی‌شود و با نظر به نقاط قوت فراوانش، یکی از بهترین عایق‌ها می‌باشد.

 

پلی اورتان

یکی از مؤثرترین عایق‌های صوتی و حرارتی است که به‌صورت فوم پاششی (اسپری) اجرا می‌شود. این ماده از ترکیب ایزوسیانات و پلیول به‌دست می‌آید و پس از پاشش در فضاهای خالی دیوارها، سقف کاذب و درزهای تأسیساتی، منبسط شده و یک لایه یکپارچه و بدون درز ایجاد می‌کند که مانع قدرتمندی در برابر عبور صداست.

 

 

فایبرگلاس

 این نوع عایق صوتی، که یکی از قدیمی‌ترین عایق‌ها می‌باشد، از ذوب شیشه و تبدیل آن به الیاف ریز بدست می‌آید. ساختار الیافی فایبرگلاس، هوا را در داخل آن به دام می‌اندازد و خاصیت ارتجاعی ایجاد می‌کند، که آن را در برابر صدا عایق می‌سازد.

پشم سرباره

 پشم سرباره نوعی عایق معدنی است، که از ضایعات کوره‌های فولادی، ساخته می‌شود. این نوع عایق که یکی از محصولات جانبی کارخانه فولاد می‌باشد، به طور مطلوبی، می‌تواند مانع عبور صدا شود.

 

 

عایق صوتی الاستومری

 این عایق مقاومت خوبی در برابر نفوذ صدا، رطوبت و آلودگی دارد. این عایق‌ها به دلیل وزن کم و انعطاف‌پذیری بالا در لوله‌های بزرگ، تاسیسات ساختمانی، کانال‌های هوا و … کاربرد دارند.

یونولیت 

این عایق‌ها برای سقف و دیوار قابل استفاده هستند و در مرحله سفت کاری ساختمان، نصب می‌شوند و صدا را به خوبی جذب می‌کنند. در‌‌واقع، یونولیت یکی از موارد کم هزینه برای عایق صوتی، محسوب می‌شود. همچنین وزن کم آن باعث افزایش ایمنی و مقاومت ساختمان در برابر زلزله می‌شود.

 

 

فوم ریباند

این نوع عایق با قرار‌دادن و چسباندن قطعات فوم پلی یورتان ساخته می‌شود و کیفیت آکوستیک فوم ریباند، به مواردی مانند کیفیت مواد اولیه و چسب، تراکم و اندازه ابرها، بستگی دارد.

عایق بی صدا

 برای اولین بار،این عایق در ایران به عنوان عایق صوتی چند منظوره اختراع و ثبت شد، که علاوه بر مقاومت در برابر صدا، در برابر حرارت نیز مقاوم است. از نقاط قوت این عایق می‌توان به میرایی صوتی مناسب با ضخامت عایق، از 50 تا 90 درصد، ضخامت بسیار کم نسبت به محصولات آکوستیک مشابه، عدم ایجاد حساسیت‌های پوستی و تنفسی، سهولت اجرا، تاییدیه‌های بهداشتی و اروپایی، عمر طولانی، بار کششی بالای محصول، مقاومت در برابر ضربه، قیمت رقابتی و سازگاری با محیط زیست، اشاره کرد.

 

 

عایق فومی بی صدا

این نوع عایق به تنهایی عایق خوبی در برابر جذب صدا نیست و باید با عایق دیگری برای اهداف آکوستیک، استفاده شود تا تاثیر خوبی داشته باشد. به همین دلیل معمولاً در کنار عایق پشم سنگ استفاده می‌شود، که انتخاب بسیار خوبی است.

فوم شانه تخم‌مرغی

این نوع عایق صوتی و آکوستیک، نوعی فوم است، که برای عایق‌کاری سقف، دیوار، آتلیه، کارخانجات صنعتی، سینما و … استفاده می‌شود که این فوم‌ها می توانند طیف وسیعی از صدا، با فرکانس بالا را جذب کرده و از بازگشت آن جلوگیری کنند.

ساختار شش ضلعی این عایق باعث افزایش کارایی آن و کاهش صدا می شود. همچنین شایان ذکر است که این فوم برای نصب روی گچ، شیشه، چوب و سطوح نیازی به چسب ندارد، زیرا دارای چسب بوده و به راحتی قابل نصب و استفاده است.

 

 

انواع عایق صوتی و آکوستیک در بناها

 

عایق‌کاری صوتی در ساختمان تنها به انتخاب یک ماده عایق محدود نمی‌شود و باید با توجه به بخشی از بنا که صدا از طریق آن منتقل می‌شود، طراحی و اجرا شود. دیوارها، سقف، کف، بازشوها و حتی محل عبور تأسیسات می‌توانند مسیر انتقال صوت باشند؛ به همین دلیل برای هر بخش ممکن است به نوع و شیوه متفاوتی از عایق‌کاری نیاز باشد. عایق‌های صوتی نیز بسته به محل اجرا می‌توانند به‌صورت توکار، روکار، لایه‌ای یا بخشی از ساختار دیوار، کف و سقف مورد استفاده قرار گیرند.

بهترین زمان برای اجرای بسیاری از راهکارهای عایق صوتی، مرحله ساخت یا بازسازی ساختمان است؛ زیرا در این شرایط امکان عایق‌کاری فضای داخلی دیوارها، کف و سقف و همچنین کنترل مسیرهای انتقال صدا آسان‌تر است. وجود درز، شکاف، دریچه، محل عبور لوله‌ها و تأسیسات یا اجرای ناپیوسته عایق می‌تواند بخشی از کارایی سیستم را کاهش دهد؛ بنابراین کیفیت اجرا و یکپارچگی عایق در کنار انتخاب مصالح مناسب اهمیت زیادی دارد.

بر این اساس، در بخش‌های مختلف بنا از عایق‌ها و سیستم‌های آکوستیکی متفاوتی استفاده می‌شود که در ادامه مهم‌ترین آن‌ها را بررسی می‌کنیم.

 

 

عایق پشم سنگ

عایق دیوار می‌تواند به اشکال مختلف باشد. عایق پشم سنگ برای کاربردهایی مانند سقف، کف، سقف و تهویه مطبوع، تولید می‌شود.

عایق صوتی را می توان با استفاده از رول‌های عایق صوتی، صفحات، تخته‌ها، گرانول‌ها یا تکه‌های نمدی اعمال کرد. به عنوان مثال، پس از ساخت یک قاب دیوار، می‌توان عایق پشم سنگ را  به راحتی در فضاهای خالی قرار داد تا انتقال صدا بین فضاهای مجاور کاهش یابد.

یکی از ساده‌ترین راه‌ها برای استفاده از عایق صدا در هنگام ساخت و ساز یا بازسازی است.برای جلوگیری از انتقال صدای جانبی (Flanking Transmission) از طریق فضاهای مشترک، باید درزهای اطراف کابل‌ها، لوله‌های تأسیساتی و کلید و پریزها را با عایق پشم سنگ کاملاً پوشاند تا هیچ پل صوتی‌ای باقی نماند.

کنترل اصوات محیط اطراف یک ساختمان با مسدود کردن یا جذب صدا، صورت می‌گیرد و با عایق صوتی به کار گرفته شده در آن، مانند یک دیوار محافظ صوتی، عمل می‌کند. در اکثر طراحی‌ها، ترکیبی از هر دو روش برای کاهش انتقال صدای ناخواسته محیط استفاده می‌شود.

عایق فیبری

شرکت‌هایی مانند گرین فایبر، طیف وسیعی از گزینه‌ها را، برای عایق صوتی و آکوستیک دیوارهای شما ارائه می‌دهند. عایق‌های الیافی را می‌توان به صورت دمش یا اسپری روی انواع مختلفی از دیوارها، کف‌ها و سقف‌ها اعمال کرد. در واقع، با تجهیز‌کردن دیوارهای خود با عایق صدا، نه تنها به کاهش نویز، بلکه به تعادل دما و بهبود کیفیت هوای داخل، خانه کمک خواهید کرد.

عایق‌‌های فیبری هم برای دیوارها و سقف‌ها زیبا هستند و هم در کاهش صداهای ناخواسته در یک اتاق شلوغ، مفید می‌باشند.

خط تولید فیبرهای آکوستیک FabriTRAK برای دیوارها و سقف‌ها، بین 75 تا 95 درصد صداهای بازتاب شده را جذب می‌کند. طراحانی که از این فیبرهای دیواری استفاده می‌کنند، می‌توانند به لطف بسیاری از ترکیب‌های رنگ و بافت  آن، به یک آکوستیک قوی، بدون قربانی کردن زیبایی دست یابند.

FabriTRAK همچنین مصالح و فیبر‌های سازگار با محیط زیست را مهندسی می‌کند.

 

 

پانل‌ها و پارتیشن‌های آکوستیک

عایق‌های صوتی می‌توانند به شکل پانل هم باشند. این محصولات علاوه بر کاهش صدا، طراحی بصری منحصر به فردی را به فضا اضافه می‌کنند.

نصب پانل‌های دیواری، کلید کاهش شکست صدا، پژواک و طنین است، که می‌تواند تجربه شنیداری متفاوتی ایجاد کند.

وقتی در مناطقی که صدا سریع‌ترین حرکت را دارد، حفره‌هایی را نصب می‌کنید، حفره‌ها می‌توانند در کاهش انرژی صوت، حین حرکت در یک فضا، کمک کنند.

در این مدل عایق‌ها موانعی به صورت افقی یا عمودی و در ارتفاع‌های مختلف قرار می‌گیرند، که می‌توانند حتی از کاشی‌ها موثرتر باشند، زیرا قدرت صدا در حین حرکت و قبل از برخورد به سقف یا دیوارها کاهش می‌یابد. اغلب ابرها و موانع، به عنوان مکمل یکدیگر، در عملکردهای صوتی و آکوستیک، با هم استفاده می‌شوند.

 

 

سقف قفسه‌ای

سقف‌های قفسه‌ای با جزئیات معماری ویژه خود، به‌صورت یک سری داربست‌های مستطیلی، مربعی یا هشت ضلعی در پانل‌های فرورفته سه‌بعدی یا شبکه‌های آکوستیک تعریف می‌شوند. نصب شبکه با شعاع‌های متقاطع روی سقف، با الگوی شبکه‌ای، انجام می‌شود.

اگر به دنبال عمق بخشیدن به اتاق هستید، این سبک‌های سقفی جایگزین بسیار خوبی هستند، زیرا می‌توانند سقف را بالاتر از آنچه هست نشان دهند. این تکنیک، نه تنها توهمی بصری را به اتاق اضافه می‌کند، بلکه برای ایجاد نقاط کانونی، تقسیم بندی یک اتاق یا حتی عریض کردن آن، استفاده می‌شود.

الزاماً همیشه، سقف‌های قفسه‌ای و شبکه‌های آکوستیک از چوب ساخته نمی‌شوند. کسانی که به دنبال مواد جایگزین هستند، می‌توانند از محصولاتی مانند نرده‌های PET (پلی اتیلن ترفتالات) استفاده کنند.

لایه‌های زیرین آکوستیک

کفپوش و لایه‌های زیرین آکوستیک، نوع دیگری از عایق صوتی هستند. در این لایه‌های اکوستیک می‌توان، از موادی مانند لاستیک، بتن یا چوب پنبه استفاده کرد و صدا را در فضاهایی که ترافیک سنگین افراد وجود دارد، یا تجهیزات ورزشی و … استفاده می‌شوند، کاهش داد.

زیر هر نوع کفپوشی می‌توان از یک تشک صوتی و سیستم گچی استفاده کرد. در حالی که محصولات کفپوش با پشتیبان صوتی در بازار وجود دارد که ممکن است گران قیمت باشند. کفپوش گچی نصب شده روی تشک‌های کاهش صدا بسیار مقرون به صرفه هستند.

مزایای عایق صوتی

عایق صوتی در صورت انتخاب و اجرای صحیح می‌تواند انتقال صدای ناخواسته را کاهش دهد و شرایط آکوستیکی مناسب‌تری در ساختمان ایجاد کند. مهم‌ترین مزایای آن عبارت‌اند از:

مزیت	توضیح
کاهش انتقال صدا	میزان عبور صدا میان اتاق‌ها، واحدهای مجاور و محیط بیرون را کاهش می‌دهد.
افزایش آسایش صوتی	محیط آرام‌تری برای فضاهای مسکونی، اداری و تجاری ایجاد می‌کند.
کاربرد در بخش‌های مختلف ساختمان	امکان استفاده در دیوار، سقف، کف و بخش‌هایی از تأسیسات وجود دارد.
تنوع در جنس و روش اجرا	عایق‌ها به‌صورت پنلی، رولی، فومی، پاششی، توکار و روکار قابل استفاده هستند.
کنترل بازتاب صدا	برخی عایق‌ها و پنل‌های آکوستیکی به کاهش پژواک و طنین داخل فضا کمک می‌کنند.
عایق حرارتی هم‌زمان	بعضی متریال‌ها مانند پشم سنگ و پشم شیشه علاوه بر صدا، در کاهش انتقال حرارت نیز مؤثر هستند.

معایب عایق صوتی

با وجود مزایای عایق صوتی، عملکرد آن به نوع متریال، محل اجرا و کیفیت نصب وابسته است و در برخی شرایط محدودیت‌هایی نیز دارد:

عیب یا محدودیت	توضیح
حذف نکردن کامل صدا	عایق صوتی معمولاً شدت انتقال صدا را کاهش می‌دهد و نمی‌تواند تمام صداها را کاملاً حذف کند.
وابستگی به نوع صدا	یک عایق ممکن است در برابر صدای هوابرد عملکرد مناسبی داشته باشد اما برای صدای کوبه‌ای به سیستم متفاوتی نیاز باشد.
حساسیت به نحوه اجرا	وجود درز، شکاف یا اجرای ناپیوسته می‌تواند عملکرد سیستم عایق‌کاری را کاهش دهد.
نیاز به فضای بیشتر در برخی سیستم‌ها	بعضی راهکارهای عایق‌کاری به ضخامت یا اجرای چندلایه نیاز دارند و بخشی از فضای داخلی را اشغال می‌کنند.
هزینه بیشتر در ساختمان‌های تکمیل‌شده	اجرای عایق توکار پس از پایان ساختمان ممکن است به تخریب و بازسازی بخشی از دیوار، کف یا سقف نیاز داشته باشد.
محدودیت برخی متریال‌ها	بعضی عایق‌ها در برابر رطوبت، حریق یا شرایط محیطی خاص به محافظت و اجرای دقیق‌تری نیاز دارند.

جمع‌بندی

استفاده از عایق صوتی و آکوستیک در ساختمان می‌تواند نقش مهمی در کاهش انتقال صدا و بهبود آرامش فضا داشته باشد. انواع عایق صوتی از نظر جنس، ساختار و نحوه اجرا متفاوت‌اند و انتخاب گزینه مناسب باید با توجه به نوع صدا، محل استفاده و شرایط ساختمان انجام شود.

در نهایت، کیفیت اجرای عایق نیز به اندازه انتخاب متریال اهمیت دارد؛ بنابراین برای دستیابی به عملکرد بهتر در عایق‌کاری صوتی ساختمان باید نوع عایق، محل اجرا و جزئیات نصب به‌صورت هم‌زمان در نظر گرفته شوند.